شناخت انواع قلم مو هنری

قلم‌ مو هنری یا بِراش ها از مهمترین ابزار کار یک هنرمند و بخصوص نقاش محسوب می شود. به همین جهت برای انتخاب درست یک قلم مو باید نسبت به دنیای قلم موها شناخت کافی داشته باشیم.

این شناخت شامل نوع قلم مو از نظر نرمی و زبری، طبیعی بودن یا مصنوعی بودن، الیاف یا موی قلم مو و در نهایت شکل و ساختار کلی قلم مو می باشد.

چرا که اگر شناخت درستی از قلم مو ها نداشته باشیم، نمی توانیم گزینه خوبی برای نقاشی و طراحی انخاب کنیم و این عدم شناخت اغلب منجر به هدر رفتن زمان و سایر هزینه هایی که برای اجرای یکاثر هنری و ابزار کار می کنیم، می‌شود.

البته که در این میان، دانستن نکات و ترفندهای استفاده از ابزاری مثل قلم مو و سایر ابزار هنر نیز اهمیت زیادی دارد، ولی معیارهای انتخاب درست قلم مو هنری به میزان زیادی در کیفیت اجرای نهایی نقاشی یک هنرمند اثر گذار خواهد بود.

در این نوشته قصد داریم اطلاعات جامع و کاملی در مورد تاریخچه ساخت اولین قلم موها، انواع آنها، کاربردها و معیارهای انتخاب به شما ارائه کنیم.

آنچه شما در این مقاله می‌خوانید:

• تاریخچه قلم مو در نقاشی
• اجزای مختلف ظاهر هر قلم مو هنری
• معیارهای انتخاب قلم مو نقاشی

تاریخچه قلم مو در هنر و نقاشی

اینکه اولین بار چه کسی و چگونه قلم مو ساخت را می توان به کاتبان مصر باستان نسبت داد. درواقع آن‌ها با جدا کردن الیاف انتهای یک نی و یا به هم بستن ترکه‌های نازک و سپس بستن این رشته الیاف به دسته چوبی ابزاری شبیه به قلم مو هنری امروزی را ساختند.

ساخت قلم مو با استفاده از موی حیوانات

در ادامه روند ساخت قلم مو هنری باید بگوئیم از بعد از این تاریخ، قلم مو‌های هنری عموما با استفاده از موی حیوانات ساخته می‌شد. از موی خوک، موی نرم دُم اسب گرفته تا موی نرم سمور و تا امروز این روند ادامه دارد.
اواخر قرن چهاردهم میلادی، نقاش ایتالیایی به نام چنینی (Cennini) قلم مو رابا موی نرم دُم قاقُم و موی زبر خوک می ساخت.
صادقی بیک، هنرمند نگارگر ایرانی نیز در اواخر قرن دهم هجری برای ساخت قلم مو از موی دُم سنجاب استفاده می‌کرد. به این شکل که تارهای دُم موی سنجاب را در سه جا با نخ با ساقه پر غاز می بست و سپس از آن استفاده می‌کرد.

اجزای مختلف ظاهر هر قلم مو هنری

اجزای اصلی و مهم در هر قلم مو شامل یه بخش است و این سه بخش درهمه آنها مشترکند.این سه بخش عبارتند از: دسته، فرول(غلاف یا حلقه واسط) و الیاف یا مو. در ادامه هر سه قسمت را برایتان توضیح می‌دهیم.

دسته قلم مو

دسته اغلب براش ها از جنس چوب که اغلب با روکش رنگ شده و در گاهی موارد از جنس بامبو یا پلاستیک است. شرکتهای سازنده از روکش ها برای محافظت بیشتر ازدسته چوبی، استفاده می کنند. دلیل دیگر این روکش ها، درج اطلاعات مهم مثل: نام برند، سری ساخت، شماره و ضخامت مو است. هنگام خرید حتما به راحت بودن و ارگونومیک بودن طراحی دسته براش توجه کنید. در اصطلاح می گوئیم قلم مو خوش دست است.

فرول (غلاف یا حلقه واسط)

فرول، غلاف یا حلقه، واسطی است که از آلیاژهای فلزی ساخته شده که اغلب ضد زنگ هستند مثل مس یا نیکل و محل نگهداری مو و الیاف در راستای دسته قلم مو است.البته گاهی مواقع این فرول ها از جنس پلاستیک یا سیم نیز ساخته می شوند.

الیاف یا مو

الیاف یا مو، مهمترین قسمت از ساختار است که بر حسب اینکه چه ضخامتی دارد، چه سطح مقطعی دارد و از چه جنسی است کاربردهای متفاوتی پیدا می کند که در ادامه این نوشته همه آنها را توضیح می دهیم.

مهمترین نکته در انتخاب قلم مو مرغوب این است که محکم در غلاف یا فرول بسته شده باشند و هنگام طراحی و نقاشی موها نریزند یا از غلاف جدا نشوند.

این اتفاق در قلم موهای زبر که برای طراحی سیاه قلم و تکنیک هایپر رئال استفاده می‌شوند، زیاد پیش می آید. پس در انتخاب حتما به موها توجه کنید.

معیارهای خرید قلم مو هنری

اگر قصد خرید قلم مو برای نقاشی دارید. لازم است حتما معیارها و نکاتی در ارتباط با خرید قلم مو و براش هنری بدانید.مهنترین این معیارها عبارتند از:

• بررسی جنس الیاف
• انعطاف پذیری الیاف
• اندازه و طول دسته
• سایز قلم مو
• طرز قرار گرفتن سطح مقطع الیاف ها
• کاربرد قلم مو

توضیح جنس الیاف

جنس الیاف یا موهای قلم مو دو نوع است. طبیعی و مصنوعی. در نوع طبیعی ازموی حیوانات مثل (موی اسب، بز، خوک، سمور و …) استفاده شده است.

درنوع مصنوعی از الیاف مصنوعی پلاستیکی استفاده شده است. در اکثر شرکت‌های بزرگ دنیا از جمله وینزوراندنیوتن (Winsor & Newton) در زمینه ساخت قلم مو هنری از موی نرم و زبر حیوانات استفاده می‌شود و شاید برایتان جالب باشد بدانید که هنوز هم مرغوب‌ترین قلم موهای هنری دنیا با دست و توسط افراد انگشت شماری از با تجربه ترین افراد ساخته می‌شود.

بررسی انعطاف پذیری الیاف

همچنین از نظر انعطاف پذیری قلم موها در دو دسته کلی قرار می گیرند، قلم موهای نرم و زبر.

ولی امروزه با توجه به کاربردهای مختلف و گستردگی طیف شاخه های هنری، این نیاز احساس شد که دسته دیگری نیز به نام قلم موهای نیمه زبر ساخته شود، که بیشتر برای طراحی سیاه قلم استفاده می‌شود.

پس به صورت کلی از نظر انعطاف پذیری ما دو دسته قلم مو داریم به شرح زیر:

• قلم مو نرم
• قلم مو زبر و نیمه زبر

توضیح و عملکرد قلم مو نرم

این نوع از براش به دلیل انعطاف پذیری بالا قابلیت نگه داشتن میزان آب زیادی را دارند به همین دلیل این نوع براش بیشتر برای تکنیک های رنگی که رقیق هستند و غلظت کمی دارند، کابرد دارد.

منظور ما این است از قلم موی نرم بیشتر برای تکنیک گواش و آبرنگ استفاده می شود. اگر از نظر سبک کاری نقاشی بخواهیم بررسی کنیم این نوع براش برای نقاشی های ظریف و دقیق مثل هاشور زنی،نقاشی لعاب رنگ کاری، نقوش سنتی تزئینی مثل رنگ‌آمیزی ماندالا و تذهیب، نقاشی روی سفال و شیشه کابرد دارند.
در نظر داشته باشید اگر قصد دارید در نقاشی هایتان رنگ ها را بلِید یا محو کنید این نوع، انتخاب بسیار مناسبی است و نتیجه مطلوبی دارد. اگر مهارت استفاده از آن را درست یاد بگیرید به هیچ عنوان ردِ قلم مو به جا نمی ماند.

قلم مو زبر و نیمه زبر (بریستل)

موهای این نوع براش قابلیت نگه داشتن غلظت بالایی از رنگ را دارند،بدون اینکه تغییر شکل دهند و اصطلاحا دفرمه شوند.

به همین دلیل این نوع از براش بیشتر برای تکنیک هایی با رنگ مایه های غلیظ و جرمی استفاده می شود مثل: رنگ روغن، آکریلیک، رنگ های پلاستیکی، صنعتی و … در ساخت براش های زبر با موی طبیعی از موی خوک، اسب(دم اسب)، الاغ، گورکن استفاده می شود و برای براش های زبر موی مصنوعی از الیاف مصنوعی نایلونی استفاده می شود.

در استفاده از این نوع قلم مو باید بدانید ماهیت این قلم مو اینگونه است که ردِ قلم مو اصولا به جا می ماند و این دقیقا به خاطر نوع الیاف است. پس می تواند انتخاب خوبی برای ایجاد بافت یا تکسچر روی کارشما باشد.

اندازه و طول دسته

مورد بعد اندازه و طول دسته قلم مو است که به صورت کلی قلم موهایی با طول دسته کوتاه برای تکنیک های گواش، تمپرا در سبک های ظریف مثل هنر نگارگری، طراحی ماندالا و نقوش ظریف مثل نقطه کوبی کاربرد دارند و قلم موهای با دسته بلند برای تکنیک رنگ روغن و اکرولیک و برای نقاشی روی دیوار و تابلو بوم های بزرگ کاربردی تر هستند.

سایز قلم مو

سایز های رایج قلم مو از سه صفر و چهار صفر و گاها هشت صفر شروع می شود تا ۲۰ و ۳۰ شماره گذاری می شوند. ولی این یک استاندارد کلی برای همه شرکت های سازنده نیست.

در واقع هر شرکت بر اساس قواعد و خط مشی خود قلم مو را شماره گذاری می کند و برای هر نوع قلم مو از نظر سطح مقطع یک شماره سری در نظر می گیرد.

به طور مثال قلم موهای معروف سری ۱۱۱۱ پارس آرت که از شماره ۰ تا ۱۲ شماره گذاری شده است یا قلم مو زمینه برند ماکو سری ۳۵۵۵ شماره های ۳۰ تا ۵۰ موجود است.

سطح مقطع الیاف های قلم مو

به عبارتی دیگر نحوه قرار گرفتن سطح مقطع الیاف و موهای براش به سه دسته کلی شامل سر تخت، سر گِرد، بادبزنی تقسیم می شوند.

مهمترین تمایز قلم مو از همین جا شروع می شود و نوع سطح مقطع مو، کاربرد آن را برای سبک‌های مختلف نقاشی مشخص می‌کند.

بقیه انواع قلم مو در همین سه طبقه بندی قرار می گیرند که ما در ادامه این نوشته بصورت مفصل و کامل همراه با تصاویر به شما معرفی می کنیم.

• قلم موسر تخت (Flat Brush)
• سر کج- شمشیری (angle brush)
• تخت مو کوتاه – یا چابک یا برایت (bright)
• زبان گربه‌ای یا فیلبرت (filbert)
• زمینه (background brush)
• تک ضربی (one Stroke brush)

قلم مو سر گرد (Round Brush)

رند براش یا قلم مو سرگرد سطح مقطع نوک تیزی دارد و اصطلاحاً موهای آن مثل شعله شمع و اشک گونه قرار گرفته است. معروف ترین این نوع از براش ها به شرح زیر است:

• لاینر، ریگر یا شاخه زنی (Rigger brush)
• قلم مو محو کن یا ماپ (mop brush)

قلم مو بادبزنی، مخلوط کن یا چتری (Fan Brush or umbrella brush)

قلموی بادبزنی برای ترکیب یکدست و خالص رنگ ها بکار می رود. نمونه باریک این قلم مو برای طراحی گیاهان، درخت ها، چمن و شاخه ها استفاده می شود. از کابردهای دیگر این نوع قلم مو می توان به ایجاد هایلایت طراحی مو اشاره کرد.

سخن پایانی

امیدوارم با مطالعه این مطلب درک خوبی از قلم‌ مو ها پیدا کرده باشید.

در این نوشته سعی کردیم نگاه کامل و دقیقی به مقوله قلم مو ها داشته باشیم و از جنبه های مختلف آنها را بررسی کنیم؛ همچنین معیارهای انتخاب و خرید یک قلم مو هنری را گفتیم. کابردهای هر قلم مو در سبک های مختلف هنر را نیز فرا گرفتیم.

ممنون از همراهی شما با ماندالاگون، می‌توانید در وبلاگ ما اطلاعات بیشتری در مورد ماندالا و نقطه کوبی کسب کنید.

همچنین می‌توانید از محتوای آموزشی ما نیز در پیج اینستاگرام ماندالاگون بازدید فرمایید.

جهت مشاهده ویدئوهای ما روی کلمه آپارات کلیک کنید.

منابع این مقاله:

🟣 کتاب مواد و تکنیک ها – طراحی و نقاشی- ترجمه و تالیف روبین پاکباز

🟣 وبسایت مهویس